• AARozmiar czcionki
  • Tłumacz PJM
  • Dostępność UŁ
 
Wydział
  • Struktura Wydziału
  • Historia Wydziału
  • Władze Wydziału
  • Biuro Dziekana
  • Rada Wydziału
  • Zarządzenia i Uchwały
  • Wydziałowa Komisja Wyborcza
  • Wybory Dziekana
  • Administracja
  • Konto Wydziału
  • Więcej o Wydziale
Nauka i popularyzacja
  • Akredytacje
  • Badania
  • Projekty i granty
  • Komisja ds. stopni
  • e Publikacje
  • Procedury
  • Science-ON
  • Nominacje profesorskie
  • Promocje doktorskie i habilitacyjne
  • Poznaj nas
Rekrutacja i kształcenie
  • Kurs maturalny z historii
  • Nasze kierunki
  • Szkoły doktorskie
  • Studia podyplomowe
  • Mikropoświadczenia
  • Akredytacje
Współpraca
  • Informacje i kontakt
  • Rada Partnerów
  • Dział Promocji WFH UŁ
  • Zespół ds. promocji
  • Dla szkół
  • Współpraca międzynarodowa
Przy Wydziale
  • Archiwum Sybiraków UŁ
  • Centrum Badań Żydowskich UŁ im. Filipa Friedmana
  • Samorząd studencki
  • Aktualności WF-H
  • Aktualności UŁ
  • Wydarzenia
  • Strefa kandydacka
  • Strefa studencka
  • Strefa doktorancka
  • Strefa pracownicza
  • Strefa absolwencka
  • Poczta UŁ
  • USOSweb
  • Portal Pracowniczy
  • Baza Aktów Własnych
  • Platforma e-learningowa Moodle
  • Dostępność
  • Tłumacz Migam (Tłumacz PJM)
  • Mapa Strony
  • O Stronie
  • Polityka prywatności
  • Biblioteka UŁ
  • Wydawnictwo UŁ
  • Sklep UŁ
  • Wydział
    • Struktura Wydziału
    • Historia Wydziału
    • Władze Wydziału
    • Biuro Dziekana
    • Rada Wydziału
    • Zarządzenia i Uchwały
    • Wydziałowa Komisja Wyborcza
    • Wybory Dziekana
    • Administracja
    • Konto Wydziału
    • Więcej o Wydziale
  • Nauka i popularyzacja
    • Akredytacje
    • Badania
    • Projekty i granty
    • Komisja ds. stopni
    • e Publikacje
    • Procedury
    • Science-ON
    • Nominacje profesorskie
    • Promocje doktorskie i habilitacyjne
    • Poznaj nas
  • Rekrutacja i kształcenie
    • Kurs maturalny z historii
    • Nasze kierunki
    • Szkoły doktorskie
    • Studia podyplomowe
    • Mikropoświadczenia
    • Akredytacje
  • Współpraca
    • Informacje i kontakt
    • Rada Partnerów
    • Dział Promocji WFH UŁ
    • Zespół ds. promocji
    • Dla szkół
    • Współpraca międzynarodowa
  • Przy Wydziale
    • Archiwum Sybiraków UŁ
    • Centrum Badań Żydowskich UŁ im. Filipa Friedmana
    • Samorząd studencki
  • Aktualności WF-H
  • Aktualności UŁ
  • Wydarzenia
  • Strefa kandydacka
  • Strefa studencka
  • Strefa doktorancka
  • Strefa pracownicza
  • Strefa absolwencka
  • Poczta UŁ
  • USOSweb
  • Portal Pracowniczy
  • Baza Aktów Własnych
  • Platforma e-learningowa Moodle
  • Dostępność
  • Tłumacz Migam (Tłumacz PJM)
  • Mapa Strony
  • O Stronie
  • Polityka prywatności
  • Biblioteka UŁ
  • Wydawnictwo UŁ
  • Sklep UŁ

Najczęściej wyszukiwane:
  • rekrutacja
  • poczta
  • kalendarz akademicki
  • pracownicy
  • Kolegium dziekańskie
Baner strony
Instytut Archeologii UŁ
Instytut Archeologii UŁ
Instytut Archeologii UŁ
  • Aktualności
    • Wiadomości
    • Wydarzenia
    • Ogłoszenia dla studentów
  • Instytut
    • Historia
    • Siedziba
    • Mistrzowie
    • Absolwenci
    • Współpraca
    • Regulamin
  • Struktura
    • Dyrekcja Instytutu
    • Katedra Prahistorii
    • Katedra Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa
    • Pracownia Datowania Luminescencyjnego I Konserwacji Zabytków
    • Stacja archeologiczna w Białych Błotach
  • Pracownicy
  • Badania
    • Specjalizacje
    • Projekty badawcze
      • Archeologia codzienności Wieku Zagłady. Materialna pamięć obszaru funkcjonowania getta warszawskiego
      • Cmentarz wojenny i relikty fortyfikacji polowych Wielkiej Wojny – damnosa hereditas, kazanie o pokoju i źródło wiedzy
      • Fortalicium Mirsin
      • Przedlokacyjny Lelów
      • Archeologia Zbrodni pomorskiej 1939
      • Leksykon archeologii katyńskiej (1990–2015)
      • Rzeczy ludzi średniowiecza
      • Dawna siedziba Gestapo i Urzędu Bezpieczeństwa w al. Anstadta w Łodzi
      • Kolia w kulturze wielbarskiej
      • Datowanie pierwszych prywatnych siedzib obronnych w Polsce
      • Zespół osadniczy w Ostrowitem pod Chojnicami. Badania interdyscyplinarne
      • Kierownictwo Badań nad Początkami Państwa Polskiego (1949–1953). Geneza, działalność, znacznie
      • Wczesnośredniowieczny gród w Rozprzy pod Piotrkowem Trybunalskim. Badania interdyscyplinarne
      • Wielokulturowy kompleks osadniczy w Kwiatkowie pod Turkiem
      • Miejsca pamięci i zapomnienia. Badania interdyscyplinarne północnych terenów Jury Krakowsko-Częstochowskiej
      • Na tropie zbrodni hitlerowskich
      • Mistrzowie przetrwania. Ostatni łowcy i pierwsi rolnicy
      • „…i usypcie mi kopiec, wysoko – na urwistym brzegu”. Kurhany we wczesnej epoce żelaza
      • Groby książęce z wczesnego okresu wpływów rzymskich
      • Na szlaku Gotów
      • Porcelana antyku
      • W krainie kamiennych kręgów
      • Pomiędzy chatą a dworem. Życie codzienne w średniowieczu
      • Wczesnośredniowieczne cmentarzyska, grody i osady od Kujaw do Podlasia
      • Archeologia architektury. Dwór w Bukowiu Dolnym i klasztor dominikanów w Łęczycy
      • Ofiary totalitaryzmów na poligonie Łódź-Brus
      • Autostrada ku przeszłości
    • Seminaria naukowe
  • Studia
    • Plany zajęć
    • Studia licencjackie
    • Studia magisterskie
    • Szkoła doktorska
    • Studia podyplomowe
    • Praktyki zawodowe
    • Regulamin studiów
    • Procedury kształcenia
    • Badania terenowe
    • Koła naukowe
    • Dziekanat
    • USOS
    • MOST
    • Erasmus+
    • Biblioteki
  • Rekrutacja
  • Wydawnictwa
  • Archeologia w Polsce
    • Instytucje naukowe
    • Archeologia Polski Centralnej
    • Ochrona dziedzictwa i krajobrazu kulturowego
    • Portale internetowe

Projekt pod kierownictwem:
dr. Jerzego Sikory i dr. hab. Piotra Kittela

Gród w Rozprzy wymieniany już pod rokiem 1065 w Falsyfikacie Mogileńskim oraz w 1136 r. w Bulli Gnieźnieńskiej, był obiektem zainteresowania archeologów od 1953 r. , kiedy to opisała go Janina Kamińska w swoich „Grodach Polski Środkowej na tle osadnictwa”. Już 10 lat później, w 1963 r. rozpoczęła tutaj badania archeologiczne Aldona Chmielowska, kontynuując je w latach 1964 oraz 1966. Po publikacji wyników tych badań utrwalił się pogląd, wedle którego pierwszy gród na tym miejscu powstać miał między VI a IX w. W kolejnych stuleciach miał on być przebudowywany i rozbudowywany, a w XIV w. przekształcony w obiekt w typie dworu na kopcu.

Zdjęcie
Ilustracja
Zdjęcie
Zdjęcie
Zrzut ekranu
Zdjęcie
Zdjęcie
Zdjęcie
Zdjęcie
Ilustracja
Plan
Rycina

W 2013 r. w Rozprzy przeprowadzono kompleksowe rozpoznanie nieinwazyjne złożone z prospekcji geofizycznej, lotniczej, fosforowej, powierzchniowej, pomiarów geodezyjnych oraz praz geomorfologicznych i geoacheologicznych. Wykonano je w ramach programu „Badania nieinwazyjne osadnictwa grodowego Polski Centralnej” współfinansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (NID 01619/13), pod kierownictwem Jerzego Sikory. W efekcie pozyskano dane, które pozwalały w całkowicie nowy sposób spojrzeć na strukturę przestrzenną tego ośrodka oraz dały asumpt do stworzenia bardziej rozbudowanego programu badawczego. W 2014 r. dzięki funduszom uzyskanym w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki „Uwarunkowania środowiskowe rozwoju średniowiecznego ośrodka grodowego w Rozprzy w Polsce Środkowej w świetle badań multidyscyplinarnych” (DEC-2013/11/B/HS3/03785) udało się przeprowadzić dalsze prace nieinwazyjne połączone z badaniami wykopaliskowymi, szeregiem analiz o charakterze paleośrodowiskowym oraz niezależnymi metodami datowania dendochronologicznego i radiowęglowego. Pozwoliły one wypracować zupełnie nowy obraz rozwoju średniowiecznego osadnictwa w odniesieniu do przemian środowiska naturalnego, w którym ono funkcjonowało.

Wyniki tych badań pozwalają na wyciągnięcie wniosków dotyczących zarówno przestrzennej struktury stanowiska, jak i jego chronologii. Kluczowym problemem jest tutaj kwestia początków warowni. Charakterystyka zbioru ceramicznego pozyskanego z warstwy 273b całkowicie wyklucza, by można było odnosić ją do okresu pomiędzy VI a IX w., jak sugerowano to po wcześniejszych badaniach. Początków średniowiecznego osadnictwa należy dopatrywać się raczej w drugiej połowie X lub wręcz w początkach XI w. Charakter tego osadnictwa nie jest jasny, ale raczej wątpliwe jest, by wzniesiono tutaj gród. Specjalistyczne analizy pozwoliły rozpoznać tutaj charakterystyczną warstwę bogatej w organiczne szczątki oraz drobiny węgla drzewnego i fragmenty naczyń ceramicznych o charakterze tzw. „Dark Earth” – sztucznie przekształconego poziomu gleby, służącej zapewne do upraw ogrodniczych. Podobne utwory nie były rejestrowane do tej pory na terenie Polski na stanowiskach wczesnośredniowiecznych, znane są jednak z Europy Zachodniej i Północnej (północna część Niemiec, Skandynawia).

Dopiero później, gdzieś pomiędzy XI a XIII w. wzniesiono tutaj wał grodowy. Dokładne określenie jego chronologii jest skomplikowane ze względu na brak zachowanego drewna z konstrukcji, które można by poddać analizom dendrochronologicznym oraz niewielka ilość pozyskanego z nasypów materiału zabytkowego. Konstrukcja tego nasypu odbiegała od typowej dla budownictwa zachodniosłowiańskiego w tym okresie i nie przypominała wałów zarejestrowanych w innych środkowopolskich grodziskach. Był to piaszczysty nasyp, licowany od zewnątrz i najpewniej także od wewnątrz wspomnianymi kostkami darni. Nie można wykluczyć istnienia na szczycie tego piaszczystego wału drewnianych lub plecionkowych konstrukcji wypełnionych piaskiem i obmazanych gliną, których reliktem są opisane wyżej poziomy erozji stokowej o znacznej miąższości, które A. Chmielowska uznawała za świadectwa sukcesywnej rozbudowy wału. Niestety nie wiemy jaki był charakter, struktura przestrzenna tego założenia. Zostało ono zniszczone i częściowo tylko przykryte przez nawarstwienia młodszego obiektu z XIV w. Szereg dat dendrochronologicznych z wtórnie wykorzystanych w późniejszej fazie rozwoju warowni fragmentów drewna, wskazuje na to, że w 2 połowie XIII w., może w latach 70., doszło tutaj do jakiś prac budowlanych. Nie jest jasne czy wiązały się one z przebudową umocnień, czy jedynie wymianą zabudowy wewnętrznej.

Owo starsze założenie zostało całkowicie zatarte przez budowę późnośredniowiecznego obiektu obronno-rezydencjonalnego typu motte, czyli drewnianej rezydencji na kopcu. Jest ona dobrze poświadczona licznymi datami dendrochronologicznymi i radiowęglowymi, które wskazują na budowę w latach 30. XIV w. Miała ona najpewniej formę kopca, opartego na części starszego nasypu wału. Na jego szczycie znajdowała się drewniana konstrukcja dworu, być może o formie wieżowej. Nasyp osiągnął rozmiary u podstawy około 33 m × 39 m. Otaczała go fosa o szerokości od 17 do 21 m i głębokości dochodzącej do około 1,5 m. Wewnętrzny stok fosy wzmacniała drewniana konstrukcja przedwala, licowanego podwójną palisadą z dębowych pali. Zewnętrzny stok fosy na niektórych odcinkach (na pewno od wschodu) także wzmocniono pionowymi palami. Za fosą znajdował się niewysoki wał ziemny, w którym od zachodu pomieszczona była brama o nieznanej, zapewne drewnianej konstrukcji, do której prowadziła droga pomieszczona na nasypie.

Od południa do wału przylegała trapezowata platforma o powierzchni 520 m2, na której najpewniej pomieszczona była zabudowa. Była ona zapewne otoczona kolejnym, niewysokim wałem, którego śladem są strefy podwyższonego oporu czytelne w badaniach elektrooporowych. Za nią znajdowała się druga, odcinkowa fosa o szerokości do 11 m i głębokości około 0,5 m. Wzniesiono ją najprawdopodobniej później, zapewne w 2. połowie XIV lub początkach XV w. Obie fosy były mokre, zasilane wodami gruntowymi ale także najprawdopodobniej okresowo przepłukiwane wodami rzecznymi. W trakcie badań geofizycznych rozpoznano anomalie, które mogą być interpretowane jako ślady kanałów, którymi doprowadzano wodę do fos. Pozostała część ostańca terasy, była najpewniej zagospodarowana i otoczona być może kolejnymi wałami ziemnymi, których ślady można identyfikować w zapisie pomiarów elektrooporowych, jako linie podwyższonej oporności gruntu. Bez wątpienia część odcinków delimitowana była ogrodzeniami drewnianymi o różnej formie.

Od zachodu do warowni prowadziła droga, pomieszczona na nasypie grobli, widocznej w danych teledetekcyjnych. Być może od wschodu także znajdowały się ciągi komunikacyjne, których ślady można zidentyfikować na zdjęciach lotniczych z 2017 r. Częścią takiej drogi były XIV-wieczne słupy, odkryte w wykopie 2/2015. Stanowiły one najpewniej elementy mostu przerzuconego ponad korytem rzecznym. W późniejszym okresie, być może w XV w., w dno koryta wkopano tutaj elementy zbiornika do płukania lnu i konopi. Został on później zasypany materiałem bogatym w późnośredniowieczne zabytki, pochodzącym najpewniej z prac budowlanych na grodzisku, może związanych z budową fosy II.

Tak rekonstruowana późnośredniowieczna rezydencja zajmowała powierzchnię około 1,3 ha, stanowiąc zespół niezwykle rozbudowany, przewyższający większość podobnych, drewnianych rezydencji na kopcu z tego okresu, jakie wzniesiono na terenie Polski Centralnej. Przetrwał on do około połowy XV w. Bez wątpienia w kolejnym, XVI stuleciu prowadzono tutaj jakieś prace, które zaowocowały wbiciem drewnianego, ukośnego słupa oraz zasypaniem moczydła. Odbywały się one jednak na obiekcie już zasadniczo opuszczonym, a ich charakter nie jest jasny.

Godło
bip
hr
hr
Wydziały i Jednostki
  • Wydział Biologii i Ochrony Środowiska
  • Wydział Chemii
  • Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny
  • Wydział Filologiczny
  • Wydział Filozoficzno-Historyczny
  • Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej
  • Wydział Matematyki i Informatyki
  • Wydział Nauk Geograficznych
  • Wydział Nauk o Wychowaniu
  • Wydział Prawa i Administracji
  • Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych
  • Wydział Zarządzania
  • Filia w Tomaszowie Mazowieckim
  • Centra naukowe i zespoły badawcze
  • Biblioteka UŁ
  • Wydawnictwo UŁ
Na skróty
  • Poczta UŁ
  • USOSWeb
  • Portal Pracowniczy
  • Baza Aktów Własnych
  • Platforma e-learningowa Moodle
  • Eksperci UŁ
  • Polityka Prywatności
  • Dostępność